Blog
Topraksız tarım serası nasıl kurulur? Ürün seçiminden ilk dikime
Topraksız tarım serası kurarken ilk karar, hangi ürünü hangi aylarda ve kime satacağınızdır. Kış boyunca salkım domates isteyen bir alıcıyla çalışan işletmenin ısıtma, işçilik ve sevkiyat ihtiyacı, ilkbaharda yerel pazara marul verecek bir işletmeden farklıdır. Üretim takvimi belli olduğunda araziyi, su kaynağını ve sera tekliflerini aynı hedef üzerinden değerlendirebilirsiniz.
Topraksız tarım nasıl çalışır?
Bitki, ihtiyaç duyduğu mineral besinleri suyla hazırlanmış bir çözeltiden alır. Bazı sistemlerde kökler doğrudan bu çözeltiye ulaşır. Bazılarında ise kökleri hindistan cevizi lifi (cocopeat), kaya yünü veya perlit gibi bir yetiştirme ortamı taşır. Ticari domates seralarında görülen oluklar, yetiştirme torbaları ve damlama hatları ikinci yönteme örnektir.
1. Ürün seçimine alıcıdan başlayın
Alıcıya çeşidi, paket tipini, teslimat sıklığını ve kabul ettiği kalite sınıfını sorun. Haftalık teslimat isteyen bir market için toplam sezon verimi tek başına yeterli bilgi vermez. Ürünün hangi haftalarda hasada geleceğini ve o dönemde ayıklama, paketleme ve nakliye için kaç kişiye ihtiyaç duyacağınızı da bilmeniz gerekir.
2. Araziyi su ve enerjiyle birlikte değerlendirin
Su kaynağının yazın sağlayabildiği debiyi ölçün ve kurulum teklifi almadan önce sulama suyu analizi yaptırın. Raporda pH ve elektriksel iletkenliğin (EC) yanında alkalinite, sodyum ve klorür gibi sonuçlar da değerlendirilir. EC, çözünmüş iyonların toplam etkisi hakkında fikir verir. Hangi iyonun yüksek olduğunu anlamak için analizdeki ayrı sonuçlara bakılır.
Isparta’da kış üretimi planlıyorsanız, sera firmasından ısıtma hesabında kullandığı dış sıcaklığı ve içeride hedeflediği sıcaklığı yazılı isteyin. Tekliflerin aynı üretim aylarını esas aldığını kontrol edin. Araziye elektrik getirme, su depolama ve ürün taşıma giderlerini de karşılaştırmaya ekleyin.
3. Yetiştirme sistemini ürüne göre seçin
Salkım domateste askı sisteminin taşıma kapasitesi, sıra aralarında çalışma alanı ve drenajın nasıl toplanacağı birlikte planlanır. Marulda ise ince bir besin çözeltisi tabakasının kanaldan aktığı NFT sistemi veya bitkilerin besin çözeltisi üzerinde yüzdürüldüğü sistemler değerlendirmeye alınabilir. Sistem seçerken pompa durduğunda bunu kimin fark edeceğini ve yedek pompanın ne kadar sürede devreye alınabileceğini de belirleyin.
4. Sera tekliflerini aynı kapsamda karşılaştırın
Bir firmadan aldığınız metrekare fiyatına örtü, iskelet ve montaj dâhilken diğerinde sulama otomasyonu ve ısıtma da bulunabilir. Teklifleri yan yana koyarken şu kalemleri ayrı satırlara yazın:
- Arazi hazırlığı, iskelet, örtü ve havalandırma
- Isıtma, enerji bağlantısı ve otomasyon
- Filtrasyon, su deposu, sulama ve gübreleme ünitesi
- Oluklar, yetiştirme ortamı ve drenajın toplanması
- Montaj, devreye alma, eğitim ve servis
Tarım ve Orman Bakanlığının 5.000 m² topraksız domates serası fizibilitesi, gider kalemlerini görmek için bir örnektir. Kendi bütçenizde güncel yerel teklifleri kullanın. Alan değiştiğinde otomasyon, pompa veya kazan maliyeti aynı oranda değişmeyebilir.
5. Fide gelmeden sistemi deneyin
Sulamayı boş serada çalıştırın. Aynı süre içinde hattın başındaki, ortasındaki ve sonundaki damlatıcılardan gelen suyu ayrı kaplarda ölçün. Belirgin fark varsa basıncı, filtreyi ve damlatıcıları kontrol edin. Drenajın toplama noktasına ulaştığını ve pompa arızası uyarısının sorumlu kişiye iletildiğini sahada deneyin.
Bir dönüm sera kârlı olur mu?
Kendi başabaş satış fiyatınızı hesaplayarak başlayın. Bir üretim dönemine ait toplam maliyeti, o dönemde satılabilir durumda olan ürün miktarına bölün. Hesaba fideyi, işçiliği, enerjiyi, beslemeyi, ambalajı, nakliyeyi ve döneme düşen yatırım maliyetini katın. Alıcının kabul etmediği ürünü satılabilir miktardan çıkarın. Ardından enerji giderinin arttığı veya satış fiyatının düştüğü bir sezonu ayrıca hesaplayın. Böylece yatırım kararınız tek bir iyi sezon varsayımına bağlı kalmaz.
Örnek hesap: Fire arttığında bir kilogram domatesin maliyeti nasıl değişir?
Sezon bütçesini kontrol etmek için basit bir örnek düşünelim. Bir işletme sezon giderini 900.000 TL, toplam hasadı 50.000 kg olarak hesaplasın. Hasadın yüzde 90’ı alıcının istediği sınıfa giriyorsa, bu sınıfta satılabilecek ürün 45.000 kg olur. Diğer sınıflardan gelir beklenmediği varsayımıyla başabaş fiyatı kilogram başına 20 TL’dir. Aynı gider ve hasatla kabul oranı yüzde 80’e düşerse satılabilir miktar 40.000 kg, başabaş fiyatı ise 22,50 TL olur. Bu rakamlar piyasa tahmini değil, hesabın nasıl değiştiğini gösteren örnek değerlerdir.
İkinci kalite ürün için ayrı bir alıcınız varsa hesabı buna göre düzeltin. Örneğin bu üründen beklenen net geliri toplam giderden düşüp kalan tutarı birinci sınıf ürün miktarına bölebilirsiniz. Hasat kasası, ayıklama işçiliği ve nakliye zaten gider tablosundaysa aynı bedeli satış gelirinden ikinci kez düşmeyin. Böylece iki farklı satın alma teklifini aynı koşullarda karşılaştırabilirsiniz.
Kurulum tesliminde hangi kontroller yapılmalı?
Yükleniciyle son saha turunu işletmeyi günlük olarak yönetecek kişiyle birlikte yapın. Kontrol panosunda görülen her sulama bölümünü sahada ilgili sırayla eşleştirin. Bir vana açıldığında doğru sıraların su aldığını kontrol edin. Ardından birkaç damlatıcıdan aynı süreyle su toplayın. Örneğin 15 dakikada 500 mililitre toplanan bir damlatıcının ölçülen debisi saatte 2 litredir. Sonucu projedeki damlatıcı değeriyle ve aynı hattın sonundaki ölçümle karşılaştırın. Ölçüm sırasında kaç bölümün açık olduğunu da kaydedin ki sonraki karşılaştırma anlamlı olsun.
İlk dikimden önce teslim dosyasına üç belge koyun: sulama bölümlerinin işaretlendiği yerleşim planı, garanti kapsamındaki ekipman listesi ve arıza halinde aranacak servislerin iletişim bilgileri. Operatör bir sabah basıncın düştüğünü gördüğünde, önceki günün ölçümü ve çalışan bölümlerin kaydı sorunun yerini daraltmasına yardımcı olur. Bu kayıtlar, ilk sezon sonunda bakım bütçesini hazırlarken de işinize yarar.
Teknik kaynaklar
Tarım ve Orman Bakanlığı – Topraksız ortamda domates üretimi için sera yatırımı fizibilite raporu
Oklahoma State University – Hydroponics